Chia tài sản khi ly hôn: Nguyên tắc và quyền lợi cần biết

Ly hôn không chỉ chấm dứt quan hệ vợ chồng mà còn kéo theo nhiều vấn đề về quyền sở hữu và nghĩa vụ tài chính. Chia tài sản khi ly hôn vì thế cần được xem xét dựa trên nguồn gốc tài sản, thỏa thuận của hai bên và quy định pháp luật hiện hành. 

Hiểu đúng nguyên tắc phân chia giúp vợ chồng chủ động chuẩn bị chứng cứ, hạn chế tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Chia tài sản khi ly hôn được pháp luật xác định theo nguyên tắc nào?

Theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, vợ chồng có quyền thỏa thuận xử lý tài sản. Nếu không đạt thỏa thuận và có yêu cầu, Tòa án giải quyết theo chế độ tài sản áp dụng. Vì vậy, chia tài sản khi ly hôn không mặc nhiên là mỗi người nhận đúng một nửa.

Với chế độ tài sản theo luật định, tài sản chung được chia đôi nhưng tính đến:

• Hoàn cảnh gia đình, vợ, chồng.

• Công sức tạo lập, duy trì và phát triển nguồn tài sản chung.

• Lợi ích chính đáng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp.

• Lỗi khi vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng.

Lao động nội trợ được coi như lao động có thu nhập khi đánh giá đóng góp. Vì vậy, chia tài sản khi ly hôn không chỉ dựa vào mức lương hay tên trên giấy tờ.

Xác định tài sản chung trước khi tiến hành phân chia

Muốn chia tài sản khi ly hôn, cần xác định tài sản chung của vợ chồng. Nhóm này gồm tài sản tạo ra trong hôn nhân; thu nhập từ lao động, kinh doanh; tài sản được thừa kế chung, tặng cho chung và tài sản hai bên thỏa thuận chung.

Quyền sử dụng đất có sau kết hôn là tài sản chung, trừ trường hợp được thừa kế riêng, tặng cho riêng hoặc có bằng tài sản riêng. Giấy chứng nhận ghi tên một người không tự động biến tài sản chung thành riêng.

Nếu không có căn cứ chứng minh tài sản tranh chấp thuộc sở hữu riêng, tài sản đó được coi là chung. Nguyên tắc này quan trọng khi chia tài sản khi ly hôn.

Hồ sơ chuẩn bị:

• Giấy chứng nhận nhà, đất.

• Hợp đồng mua bán, chuyển nhượng và tặng cho.

• Sao kê, chứng từ thanh toán.

• Tài liệu về hình thành tài sản.

• Thỏa thuận chế độ tài sản (nếu có).

Phân biệt tài sản riêng để tránh yêu cầu chia không đúng

Tài sản riêng khi ly hôn cần xác định trước khi tính phần mỗi bên hưởng. Tài sản riêng gồm tài sản có trước kết hôn; tài sản được thừa kế riêng, tặng cho riêng; tài sản được chia riêng theo luật; tài sản phục vụ nhu cầu thiết yếu và tài sản khác thuộc sở hữu riêng.

Về nguyên tắc này, chia tài sản khi ly hôn không làm mất quyền sở hữu tài sản riêng. Tuy nhiên, nếu tài sản riêng đã nhập vào tài sản chung hoặc bị sáp nhập, trộn lẫn thì quyền lợi phức tạp hơn. Khi có yêu cầu, phần giá trị đóng góp được thanh toán, trừ khi vợ chồng thỏa thuận khác.

Ví dụ, một người có nhà trước hôn nhân nhưng cả hai bỏ tiền cải tạo. Khi tranh chấp, cần xem nguồn tiền, thỏa thuận và chứng cứ thay vì nhìn tên trên giấy tờ.

Do đó, khái niệm “của ai người đó giữ” không nên áp dụng máy móc khi chia tài sản khi ly hôn.

Chia tài sản khi ly hôn có phải lúc nào cũng theo tỷ lệ 50/50?

Câu trả lời là không. “Chia đôi” không phải công thức cứng nhắc 50/50. Tòa án cân nhắc hoàn cảnh, công sức đóng góp, lợi ích nghề nghiệp và lỗi vi phạm nghĩa vụ vợ chồng. Vì vậy, tỷ lệ thực tế phụ thuộc chứng cứ.

Lỗi không có nghĩa một người mất toàn bộ tài sản. Chia tài sản khi ly hôn vẫn phải dựa trên tổng thể hồ sơ.

Khi đọc tin mới về những vụ ly hôn có tài sản lớn, thường thấy tỷ lệ được nhắc đến nhanh. Tuy nhiên, mỗi vụ riêng có nguồn gốc tài sản, nghĩa vụ và chứng cứ khác nhau, nên không thể lấy kết quả một vụ làm công thức cho trường hợp khác.

Nhà đất, khoản vay và tài sản kinh doanh được xử lý ra sao?

Nhà đất gây tranh chấp vì giá trị lớn, khó chia bằng hiện vật. Khi chia tài sản khi ly hôn, nếu tài sản chung chia được thì ưu tiên phân chia bằng hiện vật. Nếu không, tài sản được chia theo giá trị; bên nhận hiện vật lớn hơn phần được hưởng phải thanh toán chênh lệch.

Với quyền sử dụng đất, ngoài xác định chung hay riêng còn phải xem loại đất, nguồn gốc và điều kiện sử dụng đất.

Khoản vay không mặc nhiên chia đôi. Cần phân biệt nghĩa vụ tài sản chung với nghĩa vụ riêng. Khoản vay phục vụ nhu cầu gia đình có thể ràng buộc cả hai, trong khi giao dịch riêng không vì nhu cầu gia đình có thể được xử lý khác.

Đối với doanh nghiệp, cổ phần hoặc phần vốn góp, chia tài sản khi ly hôn phải chú ý quyền của người thứ ba và khả năng tiếp tục kinh doanh. Việc phân chia cần hạn chế làm mất điều kiện tạo thu nhập chính đáng của mỗi bên.

Cách chuẩn bị chứng cứ khi có tranh chấp tài sản

Với chia tài sản khi ly hôn, chứng cứ về nguồn gốc và dòng tiền quan trọng. Người cho tài sản thuộc sở hữu riêng nhưng không chứng minh được gặp bất lợi khi tài sản tranh chấp được xác định là chung.

Hồ sơ chia thành nhóm:

• Nguồn gốc tài sản: hợp đồng, giấy tặng cho, văn bản thừa kế, giấy chứng nhận.

• Dòng tiền: sao kê ngân hàng, chứng từ chuyển khoản, giấy vay.

• Công sức đóng góp: hồ sơ kinh doanh, đầu tư, quản lý tài sản.

• Nghĩa vụ chung: hợp đồng tín dụng, chứng từ chi cho gia đình.

• Thỏa thuận tài sản: văn bản hợp lệ do hai bên xác lập.

Khi tìm hiểu luật chia tài sản khi ly hôn, cần nhớ thỏa thuận được ưu tiên nếu hai bên thống nhất và nội dung phù hợp pháp luật. Thỏa thuận giúp giảm thời gian, chi phí và căng thẳng.

Không nên ký khi chưa biết giá trị tài sản, nghĩa vụ nợ hoặc hậu quả pháp lý. Với hồ sơ phức tạp, liên quan doanh nghiệp, người thứ ba, cân nhắc tư vấn luật sư trước khi quyết định.

Những sai lầm cần tránh khi thương lượng và bảo vệ quyền lợi

Quá trình chia tài sản khi ly hôn dễ bị cảm xúc chi phối. Có người chấp nhận bất lợi; người khác kéo dài tranh chấp. Cả hai cách tăng chi phí, làm vụ việc phức tạp.

Sai lầm phổ biến gồm:

• Chỉ nhìn tên giấy chứng nhận để xác định sở hữu.

• Cho rằng người ở nhà chăm con không có công sức đóng góp.

• Bỏ qua khoản nợ và quyền lợi của người thứ ba.

• Định giá nhà đất, cổ phần theo cảm tính.

• Ký thỏa thuận khi chưa kiểm tra hồ sơ.

Chia tài sản khi ly hôn và quyền nuôi con là hai vấn đề pháp lý khác nhau. Không nên dùng quyền của trẻ để đổi chác tài sản.

Tổng kết

Hiểu nguyên tắc giúp mỗi bên bảo vệ quyền lợi, hạn chế tranh chấp không cần thiết. Khi chia tài sản khi ly hôn, cần xác định tài sản chung, tài sản riêng, nghĩa vụ nợ, chứng cứ nguồn gốc và thỏa thuận. Với vụ việc phức tạp, người trong cuộc nên tham khảo chuyên gia pháp lý thay vì tự suy đoán. 

Độc giả có thể tham khảo nội dung tại scholarsearchassoc.com để mở rộng góc nhìn khi quyết định.

Nguồn: Sưu tầm