Khi vợ chồng quyết định chấm dứt hôn nhân, việc ai trực tiếp chăm sóc con thường là vấn đề được quan tâm hàng đầu. Pháp luật không mặc định người mẹ hay người có thu nhập cao hơn sẽ được quyền nuôi con. Thay vào đó, quyền nuôi con khi ly hôn được xác định dựa trên thỏa thuận của cha mẹ hoặc quyết định của Tòa án, với nguyên tắc bảo đảm quyền lợi tốt nhất cho trẻ. Vậy cần đáp ứng điều kiện gì để giành quyền nuôi con?
Quyền nuôi con khi ly hôn được pháp luật quy định thế nào?
Theo tin tổng hợp tìm kiếm, điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền và nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. Việc ly hôn không làm chấm dứt trách nhiệm của cha mẹ đối với con cái.
Trước hết, vợ chồng có thể tự thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con và trách nhiệm của mỗi bên sau khi ly hôn. Nếu đạt được thống nhất phù hợp với lợi ích của trẻ, Tòa án sẽ xem xét nội dung thỏa thuận khi giải quyết vụ việc.
Trường hợp hai bên không tìm được tiếng nói chung, Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con. Khi đó, quyền nuôi con khi ly hôn không được xác định đơn thuần dựa trên giới tính, mức lương hay tài sản của cha mẹ.
Pháp luật cũng có quy định riêng đối với trẻ nhỏ. Cụ thể, con dưới 36 tháng tuổi về nguyên tắc được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của trẻ.

Điều kiện nuôi con khi ly hôn được Tòa án xem xét
Để xác định ai có thể trực tiếp chăm sóc con tốt hơn, Tòa án đánh giá toàn diện nhiều yếu tố theo hướng dẫn tại Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP. Vì vậy, điều kiện nuôi con không chỉ nằm ở khả năng chu cấp tiền bạc mà còn liên quan đến thời gian, môi trường sống và sự gắn bó giữa cha mẹ với trẻ.
Một số yếu tố quan trọng thường được xem xét gồm:
Khả năng tài chính: Thu nhập, tài sản và khả năng bảo đảm các khoản chi phí ăn uống, học tập, chăm sóc sức khỏe cho con.
Thời gian chăm sóc: Cha hoặc mẹ có đủ thời gian trực tiếp trông nom, đưa đón, theo dõi việc học tập và sinh hoạt của trẻ hay không.
Môi trường sống: Nơi ở có ổn định, an toàn và đáp ứng nhu cầu phát triển thể chất, tinh thần của con không.
Sự gắn bó tình cảm: Mức độ quan tâm, chăm sóc và mối quan hệ giữa con với từng người.
Khả năng giáo dục: Cách nuôi dạy, định hướng học tập và bảo vệ trẻ trước những nguy cơ bị xâm hại, bóc lột.
Sự ổn định của trẻ: Khả năng duy trì môi trường sống, học tập và mối quan hệ với anh chị em.

Như vậy, người có thu nhập cao chưa chắc đã được giao quyền trực tiếp nuôi con nếu không có đủ thời gian chăm sóc. Ngược lại, người có mức lương vừa phải vẫn có thể được lựa chọn nếu chứng minh được khả năng bảo đảm cuộc sống và sự phát triển của trẻ.
Quyền nuôi con khi ly hôn theo độ tuổi của trẻ
Độ tuổi là yếu tố quan trọng khi Tòa án xem xét quyền nuôi con khi ly hôn. Pháp luật hiện hành có những nguyên tắc riêng đối với trẻ dưới 36 tháng tuổi và trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên.
Đối với con dưới 36 tháng tuổi: Theo khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình, trẻ được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ những trường hợp ngoại lệ đã nêu. Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP hướng dẫn cụ thể các trường hợp người mẹ không đủ điều kiện, chẳng hạn mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bệnh nặng khiến không thể trực tiếp chăm sóc; không có đủ thu nhập và tài sản để bảo đảm việc nuôi dưỡng; hoặc không có thời gian tối thiểu dành cho con.
Đối với con từ đủ 36 tháng đến dưới 7 tuổi: Tòa án không mặc định giao con cho mẹ hay cha. Việc lựa chọn dựa trên điều kiện thực tế và quyền lợi toàn diện của trẻ.
Đối với con từ đủ 7 tuổi trở lên: Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con khi quyết định người trực tiếp nuôi dưỡng. Tuy nhiên, mong muốn của trẻ không phải yếu tố duy nhất quyết định kết quả. Tòa án vẫn cần đánh giá các điều kiện khác để bảo đảm lợi ích tốt nhất cho con.

Đặc biệt, việc lấy ý kiến trẻ phải được thực hiện phù hợp với tâm lý, độ tuổi và mức độ trưởng thành, không được ép buộc hoặc gây áp lực để trẻ lựa chọn cha hay mẹ.
Cách giành quyền nuôi con khi ly hôn và hồ sơ cần chuẩn bị
Nếu không thể thỏa thuận, người có nguyện vọng giành quyền nuôi con cần chủ động chuẩn bị tài liệu chứng minh mình có khả năng chăm sóc và bảo đảm cuộc sống ổn định cho trẻ. Việc chuẩn bị càng rõ ràng, Tòa án càng có cơ sở đánh giá điều kiện của mỗi bên.
Trước tiên, bạn nên thu thập các giấy tờ cơ bản như:
Đơn khởi kiện ly hôn hoặc tài liệu liên quan đến vụ án ly hôn đang được giải quyết.
Bản sao giấy khai sinh của con.
Giấy tờ tùy thân và tài liệu xác nhận nơi cư trú theo yêu cầu của Tòa án.
Tài liệu chứng minh thu nhập như hợp đồng lao động, bảng lương, sao kê hoặc giấy tờ kinh doanh.
Giấy tờ về nhà ở, tài sản và điều kiện sinh hoạt.
Chứng cứ thể hiện quá trình trực tiếp chăm sóc con, chẳng hạn hồ sơ học tập, khám chữa bệnh hoặc tài liệu liên quan.
Tài liệu chứng minh bên còn lại không bảo đảm điều kiện chăm sóc con, nếu có căn cứ hợp pháp.

Sau khi chuẩn bị, người yêu cầu cần trình bày rõ nguyện vọng được trực tiếp nuôi con và nộp tài liệu cho Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ án. Trong quá trình làm việc, hãy tập trung vào những lợi ích thiết thực của trẻ thay vì chỉ đưa ra các nhận xét tiêu cực về người còn lại.
Một kinh nghiệm quan trọng là nên lập kế hoạch chăm sóc cụ thể: con sẽ ở đâu, ai đưa đón đi học, chi phí sinh hoạt được bảo đảm thế nào và việc học tập có bị xáo trộn hay không. Đây là những nội dung giúp làm rõ khả năng nuôi dưỡng trong thực tế.
Quyền và nghĩa vụ của cha mẹ sau khi có quyết định nuôi con
Sau khi Tòa án xác định người trực tiếp nuôi dưỡng, cả cha và mẹ vẫn phải thực hiện trách nhiệm đối với con. Người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng, đồng thời có quyền và nghĩa vụ thăm nom mà không ai được cản trở theo Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình.
Người trực tiếp nuôi con cũng không được tự ý ngăn cản việc thăm nom, chăm sóc và giáo dục con của người còn lại. Tuy nhiên, nếu việc thăm nom bị lạm dụng để gây ảnh hưởng xấu đến trẻ hoặc cản trở quá trình nuôi dưỡng, người trực tiếp nuôi có thể yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom theo quy định.

Trong trường hợp hoàn cảnh thay đổi, cha mẹ có thể thỏa thuận chuyển giao người trực tiếp nuôi con nếu phù hợp với lợi ích của trẻ. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án có thể xem xét thay đổi khi người đang trực tiếp nuôi không còn đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. Nguyện vọng của trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên cũng phải được xem xét.
Điều quan trọng là dù ai trực tiếp nuôi con, cả hai bên vẫn cần phối hợp để trẻ được sống trong môi trường an toàn, nhận đủ tình yêu thương và không bị cuốn vào mâu thuẫn của cha mẹ.
Kết luận
Quyền nuôi con khi ly hôn được xác định qua thỏa thuận của cha mẹ hoặc quyết định của Tòa án, dựa trên lợi ích tốt nhất của trẻ. Để giành quyền nuôi con, mỗi bên cần chứng minh khả năng tài chính, thời gian chăm sóc và môi trường sống. Nắm rõ điều kiện nuôi con và chuẩn bị chứng cứ đầy đủ sẽ giúp quá trình giải quyết thuận lợi hơn. Dù kết quả ra sao, cha mẹ vẫn cần ưu tiên tương lai của con.
Nguồn: Sưu tầm
