Tăng huyết áp là vấn đề sức khỏe phổ biến nhưng nhiều người vẫn chủ quan vì bệnh thường diễn tiến âm thầm. Huyết áp cao nên làm gì là câu hỏi cần được hiểu đúng, bởi cách xử lý vội vàng hoặc dùng thuốc không theo chỉ định có thể gây nguy hiểm. Bài viết dưới đây giúp bạn nắm rõ việc cần làm khi chỉ số huyết áp tăng, cách theo dõi tại nhà, thay đổi lối sống và thời điểm cần đi khám hoặc cấp cứu.
Nhận biết chỉ số huyết áp cao và mức độ nguy hiểm
Để trả lời chính xác huyết áp cao nên làm gì, trước hết bạn cần hiểu các chỉ số huyết áp phản ánh điều gì và mức nào được xem là cao. Huyết áp thường được ghi bằng hai con số, ví dụ 140/90 mmHg, trong đó số trên là huyết áp tâm thu và số dưới là huyết áp tâm trương.
Cụ thể:
- Huyết áp mức bình thường: dưới 120/80 mmHg.
- Huyết áp tăng nhẹ: 120–129 mmHg ở chỉ số tâm thu và dưới 80 mmHg ở chỉ số tâm trương.
- Tăng huyết áp độ 1: từ 130–139 mmHg ở chỉ số tâm thu hoặc 80–89 mmHg ở chỉ số tâm trương.
- Tăng huyết áp độ 2: từ 140 mmHg trở lên ở chỉ số tâm thu hoặc từ 90 mmHg trở lên ở chỉ số tâm trương.
- Tăng huyết áp rất nặng: trên 180/120 mmHg, cần theo dõi sát và liên hệ cơ sở y tế, đặc biệt nếu có triệu chứng bất thường.
- Cấp cứu tăng huyết áp: huyết áp trên 180/120 mmHg kèm đau ngực, khó thở, yếu liệt, nói khó, thay đổi thị lực hoặc đau đầu dữ dội. Khi đó cần gọi cấp cứu ngay.
Trong đó, huyết áp tâm thu là áp lực máu khi tim co bóp, còn huyết áp tâm trương là áp lực máu khi tim nghỉ giữa các nhịp đập. Tăng huyết áp thường được xác định khi chỉ số huyết áp cao lặp lại qua nhiều lần đo, không nên kết luận chỉ dựa trên một lần đo duy nhất. Theo CDC, huyết áp cao được xem là tình trạng huyết áp duy trì ở mức 130/80 mmHg trở lên, trong khi Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cũng phân loại 140/90 mmHg trở lên là tăng huyết áp độ 2 và trên 180/120 mmHg là mức cần đặc biệt cảnh giác.
Huyết áp cao nên làm gì khi chỉ số tăng đột ngột?
Khi huyết áp tăng đột ngột, điều quan trọng là phân biệt giữa tình huống có thể theo dõi tạm thời và tình huống cần cấp cứu. Huyết áp cao nên làm gì trong thời điểm này phụ thuộc vào chỉ số đo được và triệu chứng đi kèm.
Bạn có thể xử lý theo hướng dưới đây:
- Nếu huyết áp tăng nhẹ hoặc vừa, không có triệu chứng nặng:
- Ngồi nghỉ ở nơi yên tĩnh.
- Hít thở chậm, không vận động mạnh.
- Đo lại sau vài phút.
- Ghi chỉ số vào sổ theo dõi.
- Liên hệ bác sĩ nếu chỉ số vẫn cao nhiều lần.
- Nếu huyết áp rất cao hoặc có dấu hiệu bất thường:
- Không tự lái xe đi bệnh viện.
- Gọi người thân hỗ trợ.
- Gọi cấp cứu ngay nếu có các triệu chứng nguy hiểm.
- Không được tự ý dùng thuốc của người khác.
Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cho biết huyết áp từ 180/120 mmHg trở lên có thể là cơn tăng huyết áp nặng; nếu kèm các triệu chứng như đau ngực, khó thở, yếu liệt, thay đổi thị lực hoặc khó nói, cần gọi cấp cứu ngay.
Khi nào huyết áp cao cần đi cấp cứu ngay?
Một phần rất quan trọng khi tìm hiểu huyết áp cao nên làm gì là biết dấu hiệu nguy hiểm. Không phải trường hợp huyết áp cao nào cũng cần cấp cứu, nhưng nếu xuất hiện triệu chứng gợi ý tổn thương cơ quan, bạn không nên chờ đợi tại nhà.
Cần gọi cấp cứu hoặc đến các cơ sở y tế ngay nếu có các triệu chứng như:
- Đau tức ngực.
- Khó thở.
- Đau đầu dữ dội bất thường.
- Yếu hoặc tê liệt một bên mặt, tay hoặc chân.
- Nói khó, méo miệng, lú lẫn.
- Nhìn mờ, mất thị lực hoặc thay đổi thị lực.
- Đau lưng dữ dội bất thường.
- Buồn nôn, nôn kèm choáng váng.
- Ngất xỉu hoặc mất ý thức.
- Huyết áp từ 180/120 mmHg trở lên kèm triệu chứng nặng.
Mayo Clinic cũng khuyến nghị gọi cấp cứu nếu huyết áp từ 180/120 mmHg trở lên đi kèm đau ngực, khó thở hoặc triệu chứng đột quỵ như tê yếu, khó nói, thay đổi thị lực.
Không nên làm gì khi huyết áp tăng?
Nhiều người chỉ quan tâm huyết áp cao nên làm gì mà quên mất những việc cần tránh. Một số hành động tưởng như bình thường nhưng có thể khiến tình trạng nghiêm trọng hơn.
Bạn không nên:
- Tự ý uống gấp đôi liều thuốc hạ áp.
- Dùng thuốc hạ áp của người khác.
- Uống thuốc nam, thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc.
- Cố gắng tập thể dục mạnh để “hạ huyết áp”.
- Tắm nước quá nóng hoặc xông hơi khi đang choáng.
- Uống rượu để “giãn mạch”.
- Bỏ thuốc đang dùng vì thấy huyết áp đã ổn.
- Chỉ đo một lần rồi kết luận bệnh nặng hoặc bệnh nhẹ.
- Căng thẳng quá mức khi nhìn thấy chỉ số tăng.
Nếu bạn đang băn khoăn cao huyết áp nên làm gì, câu trả lời an toàn là bình tĩnh đo lại đúng cách, theo dõi triệu chứng, dùng thuốc theo đơn nếu đã được kê và liên hệ bác sĩ khi chỉ số bất thường kéo dài.
Điều chỉnh chế độ ăn khi huyết áp cao
Chế độ ăn uống có ảnh hưởng lớn đến kiểm soát huyết áp cao. Khi hỏi huyết áp cao nên làm gì, thay đổi bữa ăn là một trong những bước quan trọng nhất.
Bạn nên ưu tiên:
- Ăn nhạt hơn
- Giảm muối, nước mắm, nước tương, đồ kho mặn.
- Hạn chế mì gói, xúc xích, đồ hộp, thực phẩm chế biến sẵn.
- Đọc nhãn dinh dưỡng chuẩn để kiểm soát lượng natri.
- Tăng rau xanh và trái cây
- Chọn rau lá xanh, cà chua, bí đỏ, bông cải, trái cây tươi.
- Ưu tiên các loại thực phẩm giàu chất xơ.
- Chọn đạm lành mạnh
- Cá, thịt nạc, đậu phụ và các loại rau đậu.
- Hạn chế thịt mỡ, nội tạng, đồ chiên nhiều dầu.
- Giảm chất béo bão hòa
- Hạn chế đồ ăn nhanh, thức ăn chiên rán, bánh ngọt nhiều kem.
- Ưu tiên dầu thực vật phù hợp, các loại hạt ở mức vừa phải.
- Hạn chế đường và đồ uống ngọt
- Nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo có thể làm tăng nguy cơ thừa cân.
- Thừa cân là yếu tố làm huyết áp khó kiểm soát hơn.
CDC khuyến nghị nên ăn đa dạng thực phẩm giàu kali, chất xơ, protein và giảm muối, chất béo bão hòa; những thay đổi này có thể giúp duy trì huyết áp khỏe mạnh và giảm nguy cơ bệnh tim mạch.
Huyết áp cao nên làm gì trong sinh hoạt hằng ngày?
Kiểm soát huyết áp không chỉ nằm ở thuốc. Huyết áp cao nên làm gì trong sinh hoạt hằng ngày cần được xây dựng thành thói quen bền vững.
Bạn nên áp dụng:
- Theo dõi huyết áp tại nhà
- Đo vào thời điểm cố định.
- Ghi lại kết quả giúp cho bác sĩ dễ đánh giá.
- Không đo liên tục quá nhiều lần gây lo lắng.
- Duy trì vận động đều đặn
- Đi bộ nhanh, đạp xe nhẹ, bơi lội hoặc tập thể dục phù hợp.
- Bắt đầu từ cường độ thấp nếu trước đó ít vận động.
- Người có bệnh tim mạch cần hỏi bác sĩ trước khi tập nặng.
- Ngủ đủ và ngủ đúng giờ
- Thiếu ngủ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến huyết áp.
- Tránh thức khuya kéo dài.
- Kiểm soát căng thẳng
- Hít thở sâu, tập thiền, nghe nhạc nhẹ và đọc sách.
- Sắp xếp công việc hợp lý nhằm giảm bớt áp lực.
- Hạn chế rượu bia, thuốc lá
- Nicotine và rượu bia có thể ảnh hưởng xấu đến tim mạch.
- Người đang tăng huyết áp nên trao đổi với bác sĩ nếu gặp khó khăn khi cai thuốc.
NHS khuyến nghị người bị huyết áp cao nên ăn uống cân bằng, vận động đều, giảm cân nếu thừa cân, giảm muối, hạn chế rượu và tránh hút thuốc; người trưởng thành thường được khuyên hướng tới khoảng 150 phút vận động mỗi tuần nếu phù hợp thể trạng. Nếu chỉ số huyết áp đang rất cao, bạn không nên chơi bóng đá hoặc tham gia vận động mạnh, vì nhịp tim tăng nhanh và va chạm trong lúc thi đấu có thể làm cơ thể chịu thêm áp lực.
Người lớn tuổi bị huyết áp cao nên làm gì?
Ở người lớn tuổi, huyết áp cao thường đi kèm các bệnh lý khác như tiểu đường, rối loạn mỡ máu, bệnh thận, bệnh mạch vành hoặc tiền sử đột quỵ. Vì vậy, bị huyết áp cao nên làm gì ở nhóm này cần được cá nhân hóa.
Người lớn tuổi nên:
- Đo huyết áp đều đặn nhưng không quá ám ảnh.
- Đứng dậy từ từ tránh tụt huyết áp.
- Dùng thuốc đúng giờ.
- Kiểm tra chức năng thận, mỡ máu, đường huyết theo hẹn.
- Ăn mềm, dễ tiêu, giảm muối.
- Vận động nhẹ nhàng.
- Báo bác sĩ nếu chóng mặt, ngất, đau ngực hoặc khó thở.
- Có người thân hỗ trợ theo dõi thuốc và lịch khám.
Người lớn tuổi không nên tự giảm liều thuốc chỉ vì thấy mệt. Một số triệu chứng có thể do thuốc, nhưng cũng có thể do bệnh khác. Cần trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh an toàn. Khi tìm trên các trang tin tổng hợp, bạn có thể gặp nhiều mẹo giảm huyết áp nhanh, nhưng với sức khỏe tim mạch, nên ưu tiên nguồn y khoa đáng tin cậy và lời khuyên từ bác sĩ.
Phòng ngừa biến chứng do huyết áp cao như thế nào?
Biến chứng của huyết áp cao có thể ảnh hưởng đến tim, não, thận, mắt và mạch máu. Vì vậy, huyết áp cao nên làm gì không chỉ là xử lý lúc chỉ số tăng mà còn là phòng ngừa lâu dài.
Bạn nên:
- Kiểm tra huyết áp định kỳ.
- Kiểm soát đường huyết nếu mắc bệnh tiểu đường.
- Kiểm soát mỡ máu.
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Giảm vòng bụng nếu thừa cân.
- Không hút thuốc.
- Hạn chế rượu bia.
- Ăn uống cân bằng.
- Vận động thường xuyên.
- Khám sức khỏe định kỳ.
- Tuân thủ đúng liệu trình thuốc nếu được kê đơn.
Kiểm soát huyết áp tốt không chỉ giúp giảm cảm giác lo lắng mà còn góp phần bảo vệ tim mạch, não bộ và thận trong dài hạn. Các nội dung sức khỏe trên scholarsearchassoc.com hoặc bất kỳ website nào cũng nên được đọc với tinh thần tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị trực tiếp từ bác sĩ.
Kết luận
Huyết áp cao nên làm gì cần được hiểu theo từng tình huống. Nếu huyết áp chỉ tăng nhẹ hoặc vừa, hãy nghỉ ngơi, đo lại đúng cách, ghi nhận chỉ số và theo dõi thêm. Nếu huyết áp rất cao hoặc kèm đau ngực, khó thở, yếu liệt, khó nói, nhìn mờ, đau đầu dữ dội, cần gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế ngay.
Về lâu dài, người bị tăng huyết áp nên giảm muối, ăn uống lành mạnh, vận động phù hợp, ngủ đủ, kiểm soát căng thẳng, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, chất kích thích và dùng thuốc đúng chỉ định. Quan trọng nhất, không tự ý điều trị theo lời truyền miệng. Khi hiểu đúng huyết áp cao nên làm gì, bạn sẽ chủ động hơn trong việc bảo vệ tim mạch, phòng ngừa biến chứng và duy trì chất lượng sống ổn định.
